తెలియని వ్యక్తుల నుంచి వచ్చే మెసేజ్‌లో వెంటనే చర్య తీసుకోవాలని ఒత్తిడి చేయడం, ఖాతా నిలిపివేస్తామని బెదిరించడం, బహుమతి లేదా డబ్బు వస్తుందని ఆశ చూపించడం వంటి పద్ధతులను గమనించాలి. భారత ప్రభుత్వ సైబర్ భద్రతా సంస్థ CERT-In కూడా నకిలీ ఈ-చలాన్ సందేశాల ద్వారా హానికరమైన యాప్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేయించే మోసాలపై హెచ్చరించింది. ఇలాంటి సందర్భాల్లో భయపడి లింక్‌ను తెరవడం కంటే, సందేశం నిజమైనదో కాదో అధికారిక మార్గాల్లో తనిఖీ చేసుకోవడం ముఖ్యం.
నకిలీ మెసేజ్‌లను ఎలా గుర్తించాలి?
1. వెంటనే క్లిక్ చేయాలని ఒత్తిడి చేస్తే అప్రమత్తం కావాలి
“మీ బ్యాంక్ ఖాతా ఈరోజే బ్లాక్ అవుతుంది”, “వెంటనే KYC పూర్తి చేయండి”, “మీకు బహుమతి వచ్చింది.. ఇప్పుడే క్లెయిమ్ చేసుకోండి” వంటి సందేశాలు వస్తే తొందరపడకండి. భయాన్ని లేదా ఆశను ఉపయోగించి నిర్ణయం తీసుకునేలా చేయడం మోసగాళ్లు అనుసరించే సాధారణ పద్ధతి. సందేశం వచ్చిన నంబర్, పంపిన వ్యక్తి వివరాలు, అందులోని లింక్‌ను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి.
2. వెబ్‌సైట్ చిరునామాను పూర్తిగా తనిఖీ చేయండి
నకిలీ వెబ్‌సైట్లు అసలైన వెబ్‌సైట్ల పేర్లకు దగ్గరగా ఉండే అక్షరాలు, అదనపు పదాలు లేదా చిన్న స్పెల్లింగ్ మార్పులతో కనిపించవచ్చు. కాబట్టి లింక్‌లో ప్రభుత్వ సంస్థ లేదా బ్యాంకు పేరు ఉందని మాత్రమే నమ్మకూడదు. సందేహం ఉంటే ఆ లింక్‌ను తెరవకుండా, సంబంధిత సంస్థ అధికారిక వెబ్‌సైట్ చిరునామాను మీరే టైప్ చేసి తెరవండి.
వెబ్‌సైట్‌లో HTTPS ఉండటం ఒక్కటే అది నిజమైనదని నిర్ధారించదు. వెబ్‌సైట్ చిరునామాను పూర్తిగా పరిశీలించడం, అధికారిక యాప్ లేదా వెబ్‌సైట్ ద్వారా వివరాలను ధృవీకరించడం ముఖ్యం.
3. ట్రాఫిక్ చలాన్ పేరుతో వచ్చే సందేశాల విషయంలో జాగ్రత్త
“మీ వాహనంపై చలాన్ నమోదైంది.. వెంటనే చెల్లించండి” అంటూ లింక్ పంపవచ్చు. ఆ లింక్ ద్వారా APK ఫైల్‌ను డౌన్‌లోడ్ చేయమని అడిగినా, యాప్‌ను ఇన్‌స్టాల్ చేయమన్నా అప్రమత్తంగా ఉండాలి. CERT-In 2026 మార్చి 17న నకిలీ RTO, ఈ-చలాన్ నోటీసుల పేరుతో ఆండ్రాయిడ్ ఫోన్లను లక్ష్యంగా చేసుకునే హానికరమైన యాప్‌ల ప్రచారంపై హెచ్చరించింది.
వాహన చలాన్ వివరాలను అధికారిక ప్రభుత్వ పోర్టల్ echallan.parivahan.gov.in లేదా సంబంధిత రాష్ట్ర ట్రాఫిక్ పోలీసుల అధికారిక వెబ్‌సైట్‌లో మాత్రమే తనిఖీ చేయండి. వాట్సాప్, SMS లేదా గుర్తు తెలియని వెబ్‌సైట్ల నుంచి APK ఫైళ్లను డౌన్‌లోడ్ చేసి ఇన్‌స్టాల్ చేయకండి.
4. OTP, UPI PIN, బ్యాంకు వివరాలు ఎవరికీ చెప్పకండి
బ్యాంకు ఉద్యోగులమని, కస్టమర్ కేర్ సిబ్బందిమని లేదా ప్రభుత్వ అధికారులమని చెప్పి OTP, PIN, పాస్‌వర్డ్‌లు అడిగే వ్యక్తుల పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండాలి. తెలియని వ్యక్తులకు బ్యాంకింగ్ వివరాలు ఇవ్వకండి. డబ్బు స్వీకరించడానికి UPI PIN నమోదు చేయాల్సిన అవసరం లేదు. డబ్బు పంపే ముందు స్క్రీన్‌పై కనిపించే లావాదేవీ వివరాలు, గ్రహీత పేరు తప్పనిసరిగా తనిఖీ చేయండి.
అలాగే, బ్యాంకు లేదా ప్రభుత్వ సంస్థ నుంచి వచ్చినట్లు కనిపించే సందేశంలోని ఫోన్ నంబర్‌కే తిరిగి కాల్ చేయకుండా, సంబంధిత సంస్థ అధికారిక వెబ్‌సైట్‌లో ఉన్న కస్టమర్ కేర్ వివరాలను ఉపయోగించండి.
5. గుర్తు తెలియని యాప్‌లు, ఫైళ్లను ఇన్‌స్టాల్ చేయవద్దు
కొన్ని మోసాల్లో మెసేజ్‌తో పాటు APK లేదా ZIP ఫైల్ పంపుతారు. దాన్ని తెరవడం లేదా ఇన్‌స్టాల్ చేయడం వల్ల ఫోన్‌లోని సమాచారం, బ్యాంకింగ్ వివరాలకు ముప్పు ఏర్పడవచ్చు. తెలియని వ్యక్తులు పంపిన ఫైళ్లను డౌన్‌లోడ్ చేయకండి. యాప్‌లను అధికారిక యాప్ స్టోర్ల నుంచే తీసుకోండి. అయినప్పటికీ యాప్ వివరాలు, అనుమతులు, డెవలపర్ సమాచారం తనిఖీ చేయడం మంచిది.
అనవసరమైన యాప్‌లకు SMSలు, కాంటాక్టులు, ఫోన్ లేదా ఇతర సున్నితమైన అనుమతులు ఇవ్వకండి. ఫోన్ సాఫ్ట్‌వేర్, యాప్‌లను తాజాగా ఉంచండి.
అనుమానాస్పద మెసేజ్ వస్తే ఎక్కడ ఫిర్యాదు చేయాలి?
మోసం జరగకముందే అనుమానాస్పద కాల్, SMS లేదా వాట్సాప్ సందేశం వస్తే కేంద్ర టెలికమ్యూనికేషన్స్ శాఖకు చెందిన Sanchar Saathi పోర్టల్‌లోని Chakshu సదుపాయం ద్వారా నివేదించవచ్చు. అధికారిక వెబ్‌సైట్: sancharsaathi.gov.in.
ఒకవేళ మోసానికి గురై డబ్బులు పోగొట్టుకున్నా లేదా సైబర్ నేరం జరిగినా వెంటనే 1930 జాతీయ సైబర్ క్రైమ్ హెల్ప్‌లైన్‌కు కాల్ చేయాలి. అలాగే cybercrime.gov.in వెబ్‌సైట్‌లో ఫిర్యాదు నమోదు చేయాలి. ఆలస్యం చేయకుండా బ్యాంకును కూడా సంప్రదించి లావాదేవీని తెలియజేయండి. సందేశాలు, ఫోన్ నంబర్లు, లావాదేవీ వివరాలు, స్క్రీన్‌షాట్‌లు వంటి ఆధారాలను భద్రపరచండి.
చిన్న జాగ్రత్త.. పెద్ద నష్టాన్ని నివారించవచ్చు
ఫోన్‌కు వచ్చే ప్రతి సందేశాన్ని నిజమని నమ్మకండి. తొందరపెట్టే లింకులు, అనూహ్యమైన బహుమతులు, ఖాతా నిలిపివేస్తామనే బెదిరింపులు కనిపిస్తే ముందుగా ఆగి పరిశీలించండి. అధికారిక మార్గాల్లో వివరాలను ధృవీకరించండి. అనుమానాస్పద లింకులను ఇతరులకు ఫార్వర్డ్ చేయకండి. కుటుంబ సభ్యులకు, ముఖ్యంగా ఆన్‌లైన్ లావాదేవీలపై తక్కువ అవగాహన ఉన్నవారికి కూడా ఈ జాగ్రత్తలను తెలియజేయండి.
గమనిక: సైబర్ మోసాలకు సంబంధించిన అధికారిక సూచనలు, ఫిర్యాదు మార్గాలు మారవచ్చు. సందేహం వచ్చినప్పుడు సంబంధిత ప్రభుత్వ వెబ్‌సైట్‌లోని తాజా సమాచారాన్ని పరిశీలించండి.